عبدالله مستوفى

322

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

دختر آخرى ، پروين مستوفى ، دوازده ساله و در خانه و گاهى كه خانم برادرم براى سركشى بدهات جعفرآباد ساوه ميرود ، بعنوان على البدل ، خانم خانه و خانه را اداره مىكند روز دوم عروسى هم حكم انتصاب برادرم به سمت مستشارى ديوان محاسبات رسيد و اين انتصاب هم بفال نيك گرفته شد . شام و نهار از آشپزخانهء عمومى خانه ، براى عروس و داماد و خدمتكارهايشان ميرفت . بنابراين در وضع زندگى تغيير زيادى حاصل نشده بود و مادرم كماكان كارهاى عمومى خانه را اداره ميكرد و خانوادهء جديد التأسيس از روز اول گرفتار زحمت و دردسر زندگى نبود . تشكيلات جديد ماليه و نمايندگى برادرم آقا ميرزا رضا در مجلس ميدانيم اين برادر من از زمان پدرم مستوفى كردستان و ساوه بود . بعد از فوت آقا ميرزا جعفر ، برادر ديگرم ، كار عراق را حاجى ميرزا محمد كه وارث منحصر او بود ، براى پسر خود ميرزا اسمعيل خان تقاضا كرد و فرمان و احكام آن صادر شد . ولى اين جوان بااستعداد چنان كه سابقا هم اشاره كرده‌ام ، اهل اين كار نبود و پس از يكى دو سال با رضايت حاجى ميرزا محمد كار عراق هم نصيب آقا ميرزا رضا شد . بازهم ميدانيم استيفاى خراسان بعد از ميرزا محمود قره ، نصيب فضل اللّه خان منشى ميرزا على اصغر خان صدر اعظم شده بود . در دورهء مظفر الدين شاه وقتى امين السلطان را از كار خارج كردند ، طبعا كار خراسان را هم بميرزا كريمخان بنان الدوله پسر ميرزا فضل اللّه خان باقى نميگذاشتند . فرمانفرما كه در انداختن امين السلطان سعى كرده بود و سايرين ميل و ارادهء او را رعايت ميكردند ، اين كار را بخواهرزادهء خود جناب آقاى دكتر محمد مصدق پسر ميرزا هدايت اللّه وزير دفتر كه در اين وقت جوان شانزده هفده ساله‌اى بيش نبود دادند . چون من در ايران نبودم ، نميدانستم در استبداد صغير بود يا مشروطهء اول كه آقاى مصدق السلطنه پيش‌بينى كرد كه دير يا زود كار استيفا و مستوفيها از سكه خواهد افتاد . او هم هنوز جوان است و ميتواند دنبال تحصيل رفته و خود را براى هر كار آماده كند . بمناسبت سابقهء خصوصيتى كه با برادرم آقا ميرزا رضا داشت ، بتقاضاى خود مصدق السلطنه كار خراسان هم ضميمهء ساير كارهاى آقا ميرزا رضا گشت و فرمان و احكام آن صادر گرديد . بنابراين ، كار برادرم در ماليه از همهء مستوفيها مهم‌تر و طبعا از مستوفيان پاى سند و داراى مهر و ثبت اول شد . از همان روزهاى اوليهء تجديد آزادى ، اداره‌اى هم باسم محاكمات ماليه برپا كرده بودند كه رياست آن هم با اين برادرم شده بود . در زمان وزارت ماليهء آقاى حسن وثوق كه خواستند سروصورت ادارى به كارهاى ماليهء بدهند ، وزارت ماليه را بهفت اداره تقسيم كردند . خراسان و كرمان را يك اداره كرده بآقا ميرزا رضا واگذاشتند ، فارس و بنادر خليج فارس با ميرزا محمد على خان برادرزاده‌ام بود . ايشان از چهار پنج سال قبل اين شغل را باسم پسر خود ميرزا مصطفى خان كرده بودند ولى كار تحت‌نظر خودش بود . پس رعايت جانب او هم كه سابقا مهر و ثبت اول داشت لازم بود . بنابراين يزد را هم ضميمهء فارس و بنادر كرده رياست آن را بميرزا مصطفى خان كه حالا ديگر خود هم قابل كار شده است دادند . استيفاى آذربايجان در دورهء قديم با معتمد السلطنه پسر